De prijs van aardgas in Europa klimt maandag met ruim 3 procent, een nieuwe tik voor huishoudens en bedrijven. Sinds begin januari steeg de gasprijs met bijna de helft – een ontwikkeling die vragen oproept over de kwetsbaarheid van Europa’s energievoorziening.
Scherpe prijsstijging op Nederlandse termijnmarkt
Op de Nederlandse TTF-termijnmarkt, het referentiepunt voor Europese gasprijzen, kostte aardgas maandagochtend 41,50 euro per megawattuur. Eind december noteerde diezelfde megawattuur nog iets boven de 28 euro. Een prijssprong van bijna 50 procent in minder dan een maand – een tempo dat zelfs doorgewinterde marktanalisten doet opkijken.dsaxxa
Voor consumenten vertaalt zich dat in oplopende energierekeningen, net nu de wintermaanden toeslaan. Bedrijven die afhankelijk zijn van gas – van bakkerijen tot chemieconcerns – zien hun kostenplaatje opnieuw stijgen na een periode van relatieve rust op de energiemarkt.
Amerikaanse winterstormen verstoren aanvoer
De oorzaak van deze prijsschok ligt deels aan de andere kant van de Atlantische Oceaan. Europa is sinds de Russische invasie in Oekraïne zwaar afhankelijk geworden van de import van vloeibaar gemaakt aardgas (lng), met de Verenigde Staten als belangrijkste leverancier. Elke verstoring in die aanvoerketen heeft directe gevolgen voor Europese prijzen – en die verstoring is er nu.
Zware sneeuwstormen en vriestemperaturen teisteren grote delen van de VS. Het eigen Amerikaanse gasverbruik schiet omhoog door de extreme kou, terwijl de productie tegelijkertijd krimpt. Experts schatten dat de Amerikaanse gasproductie door de winterproblemen zo’n 10 procent lager ligt dan normaal. Het resultaat: minder gas beschikbaar voor export naar Europa, op het moment dat de vraag daar juist piekt.
Kritische vraag: deze situatie legt opnieuw de fragiele positie bloot waarin Europa zich bevindt. De afhankelijkheid van één belangrijke leverancier – hoe betrouwbaar ook – maakt de markt gevoelig voor weersinvloeden en logistieke problemen ver buiten Europese controle.
Ook in Europa stijgt vraag door vrieskou
De prijsdruk komt niet alleen van buiten. Ook binnen Europa zorgt winterweer voor een verhoogde vraag naar aardgas. Huishoudens draaien hun thermostaten hoger, industrie heeft meer energie nodig, en gascentrales produceren extra elektriciteit om aan de vraag te voldoen.
De Europese gasvoorraden – zorgvuldig opgebouwd tijdens de zomermaanden – zijn intussen geslonken tot 45 procent van de totale capaciteit. Dat percentage ligt nog altijd boven het historische minimum, maar de daling gaat sneller dan comfortabel is. Iedere extra koude week vreet aan die buffer.
Hoe kwetsbaar is Europa’s energiepositie?
De huidige prijsstijging werpt een ongemakkelijk licht op Europa’s energiestrategie. Na het wegvallen van Russisch pijplijngas heeft Europa weliswaar snel alternatieven gevonden – lng-terminals werden in recordtempo gebouwd, nieuwe leveranciers aangeboord – maar de afhankelijkheid is simpelweg verschoven, niet verdwenen.
Amerikaanse lng vormt nu de hoeksteen van Europa’s gasvoorziening. Dat brengt risico’s met zich mee: niet alleen weersomstandigheden zoals nu, maar ook politieke overwegingen. De Amerikaanse energieproductie dient in de eerste plaats het eigen land, en exportbeslissingen kunnen worden beïnvloed door binnenlandse politiek of internationale verhoudingen.
Energieanalisten waarschuwen dat Europa’s positie structureel zwak blijft zolang de eigen hernieuwbare energieproductie en -opslag niet significant worden opgeschaald. Elk winterseizoen blijft een potentiële stresstest voor de markt.
Wat betekent dit voor consumenten?
Huishoudens met een variabel energiecontract merken deze prijsstijgingen het snelst in hun portemonnee. Wie een vast contract heeft, is voorlopig beschermd – maar bij verlenging of een nieuw contract dreigen hogere tarieven. Energieleveranciers baseren hun prijzen immers op de termijnmarkten, waar die 41,50 euro per megawattuur nu de realiteit is.
De timing is bijzonder ongelukkig. Net toen energieprijzen na het turbulente 2022 en 2023 leken te normaliseren, duiken ze opnieuw omhoog. Voor veel gezinnen betekent dat opnieuw schipperen tussen verwarming en andere uitgaven.
Vooruitzichten: blijft de prijs stijgen?
Marktexperts houden verschillende scenario’s aan. Optimisten wijzen erop dat de Amerikaanse winter eindig is – eenmaal de temperaturen stijgen, neemt de productie toe en daalt de eigen vraag, waardoor meer gas richting Europa kan stromen. Ook in Europa zal de vraag afnemen zodra het voorjaar nadert.
Pessimisten waarschuwen dat de huidige prijzen een voorbode kunnen zijn van een langdurig hogere prijspeil. De mondiale vraag naar lng groeit, terwijl nieuwe productiecapaciteit tijd nodig heeft om online te komen. Aziatische kopers – met name China – concurreren steeds feller met Europa om beschikbare lng-ladingen.
Onzekere factor: geopolitieke spanningen blijven een wildcard. Van nieuwe sancties tot verstoorde handelroutes – externe schokken kunnen de gasmarkt snel verder ontwrichten.
De les van deze winter
Deze plotselinge prijsstijging onderstreept een ongemakkelijke waarheid: Europa’s energiezekerheid blijft broos. Investeringen in hernieuwbare energie, energie-efficiëntie en strategische voorraden zijn geen luxe maar noodzaak. Zolang die transitie niet compleet is, blijft Europa kwetsbaar voor de grillen van het weer – zowel hier als aan de andere kant van de oceaan.
Voor consumenten en bedrijven rest weinig anders dan deze volatiliteit te ondergaan. Energie-experts raden aan waar mogelijk te investeren in isolatie en alternatieve energiebronnen – maatregelen die op termijn de afhankelijkheid van schommelende gasprijzen verkleinen.
De komende weken zullen cruciaal zijn. Als de winter snel losjes laat en de Amerikaanse productie herstelt, kunnen prijzen even snel dalen als ze stegen. Maar structureel blijft Europa gebaat bij een robuustere, meer gediversifieerde energiemix.
