Oplichters lokten Belgen dit jaar al voor bijna 15 miljoen euro in het nauw met valse beleggingen. Hoe herkent u de rode vlaggen voordat het te laat is?
Risicoloos beleggen bestaat niet. Toch beloven steeds meer malafide partijen precies dat: torenhoge rendementen zonder enkel risico. De praktijk is genadeloos: alleen al in de eerste zes maanden van dit jaar verloren Belgische beleggers 14,6 miljoen euro door online investeringsfraude, blijkt uit cijfers van de Autoriteit voor Financiële Diensten en Markten (FSMA).
Het verraderlijke? De val sluit zich vaak geleidelijk. Wat begint als een bescheiden investering van 250 euro, groeit uit tot veel substantiëlere verliezen. Slachtoffers storten steeds meer geld bij in de veronderstelling dat hun investering groeit, terwijl ze in werkelijkheid rechtstreeks in de zakken van criminelen betalen.
Het klassieke opzetje: van lokaasvogel tot valse redder
Het draaiboek van beleggingsoplichters is helaas bijzonder effectief. Ze bieden u aan te investeren in financiële producten die ofwel totaal waardeloos zijn, ofwel simpelweg niet bestaan. Daarbij zwaaien ze met beloftes van aantrekkelijke rendementen bij minimaal risico – een combinatie die in de echte beleggingswereld niet voorkomt.
Nog perfider is de tweede fase van de fraude. Zodra u doorhebt dat uw geld verdwenen is, duiken dezelfde oplichters soms opnieuw op, ditmaal vermomd als gespecialiseerde dienstverleners die u kunnen helpen uw verloren investering terug te vorderen. Tegen betaling, uiteraard. Het resultaat: u bent nog meer geld kwijt.
De uiteindelijke afloop blijft steevast hetzelfde: zodra de criminelen toegang hebben tot uw geld, verdwijnen ze spoorloos.
Kunstmatige intelligentie maakt oplichters overtuigender
Wat het fenomeen extra zorgwekkend maakt, is de toenemende verfijning van de trucs. Dankzij kunstmatige intelligentie kunnen fraudeurs steeds geloofwaardiger websites, documenten en zelfs persoonlijkheden creëren. Deepfake-video’s met bekende financiële experts, perfect vormgegeven beleggingsbrochures, nagebootste websites van bestaande financiële instellingen – de grenzen tussen echt en vals vervagen.
Dat roept de vraag op: hoe onderscheidt u nog legitieme van frauduleuze beleggingsaanbiedingen? Vijf waarschuwingssignalen kunnen u helpen.
Signaal 1: Ongevraagd contact – altijd verdacht
U ontvangt een e-mail over een ‘exclusieve beleggingskans’. Via WhatsApp of sms stuurt iemand u een bericht over een veelbelovende investering. Een onbekende organisatie neemt contact op met concrete vragen over uw financiën of met een aanbod waar u nooit om gevraagd hebt.
Dit ongevraagde contact is meteen een eerste rode vlag. Serieuze financiële instellingen benaderen particulieren zelden of nooit via deze kanalen met concrete beleggingsvoorstellen.
Lijkt het bericht afkomstig van familie, vrienden of een bekende? Bel hen dan meteen op – niet via het nummer in het verdachte bericht, maar via het contactgegeven dat u al kent. AI-gestuurde fraude kan tegenwoordig communicatiestijlen verbluffend goed nabootsen.
Beweert een organisatie contact met u op te nemen? Voer dan grondig onderzoek uit. Controleer of het bedrijf een vergunning heeft bij de FSMA om beleggingsdiensten aan te bieden. Vergelijk de contactgegevens op hun website met die in het officiële register van de FSMA. Raadpleeg ook de zwarte lijst van de FSMA, waarop onbetrouwbare ondernemingen staan vermeld die zonder vergunning opereren.
Let extra op bij websites. Fraudeurs creëren soms nepcopy’s van bestaande, legitieme sites met minimale aanpassingen in de URL (bijvoorbeeld ‘beleggen-bank.be’ in plaats van ‘beleggingsbank.be’). Een buitenlands telefoonnummer bij een ogenschijnlijk Belgische aanbieder? Ook dat is veelal een alarmsignaal.
Signaal 2: Tijdsdruk – een klassieke verkooptactiek
“Deze kans is vandaag nog beschikbaar, maar morgen is het te laat.” “Slechts drie plekken over voor deze exclusieve investering.” “Als u nu niet instort, mist u het moment.”
Dergelijke uitspraken zijn bedoeld om u overhaast te laten beslissen. Tijdsdruk is een beproefde verkooptechniek, maar bij beleggingen is het bijzonder verdacht. Serieuze financiële producten blijven beschikbaar, en gedegen beleggingsbeslissingen vereisen nu eenmaal tijd en onderzoek.
Laat u dus nooit onder druk zetten. Neem altijd de tijd om een aanbod grondig te bestuderen, ook al beweert de aanbieder dat de kans voorbijgaat. Een basisregel in de beleggingswereld luidt: investeer nooit in iets dat u niet volledig begrijpt. Als u na lezing van het productinformatieblad nog steeds niet precies weet waarin uw geld terechtkomt en welke risico’s er zijn, is dat een teken om niet in te stappen.
Deel bovendien nooit lichtvaardig persoonlijke gegevens zoals identiteitsbewijzen, bankgegevens of andere vertrouwelijke informatie, ook niet als u daarom gevraagd wordt om een beleggingsrekening te ‘activeren’ of een ‘dossier aan te maken’.
Signaal 3: Gebrek aan transparantie over product en aanbieder
Stel, u volgt alle voorzorgsmaatregelen en wilt het aangeboden beleggingsproduct eerst nauwgezet onderzoeken voordat u overgaat tot investeren. Een logische en verstandige aanpak.
Maar wat als de aanbieder u nauwelijks of geen concrete informatie kan verstrekken over het financiële product zelf? Wat als er geen duidelijke uitleg komt over hoe het rendement tot stand komt, waar uw geld precies in belegd wordt, of welke risico’s verbonden zijn aan de investering?
Bij gereguleerde beleggingsproducten bent u wettelijk recht op uitgebreide documentatie: een essentiële-informatiedocument (EID) of zogeheten ‘key information document’ dat de kernkenmerken, kosten en risico’s helder uiteenzet. Ontbreekt die informatie? Dan is dat een ernstig waarschuwingsteken.
Hetzelfde geldt voor de aanbieder zelf. Kan het bedrijf geen vergunning van de FSMA tonen? Blijven antwoorden op concrete vragen uit of ontzettend vaag? Is er geen fysiek adres of duidelijke rechtspersoon te achterhalen? Ga dan absoluut niet in zee met deze partij, hoe verleidelijk het rendement ook klinkt.
Transparantie is een hoeksteen van betrouwbaar beleggingsadvies. Het ontbreken ervan is bijna altijd een signaal van malafide praktijken.
Signaal 4: Ongebruikelijke betaalmethoden
Een vierde alarmbel gaat af wanneer de aanbieder u vraagt om op een onconventionele manier te betalen. Denk aan overschrijvingen naar buitenlandse bankrekeningen in exotische jurisdicties, betalingen in cryptovaluta zoals Bitcoin of Ethereum, of transacties via ongebruikelijke betalingsdiensten.
Hoewel cryptovaluta op zich legitieme beleggingsvormen kunnen zijn, gebruiken fraudeurs ze graag vanwege de moeilijke traceerbaarheid. Een serieuze Belgische of Europese beleggingsonderneming vraagt doorgaans om betaling via reguliere, traceerbare bankoverschrijvingen naar rekeningen binnen de eurozone.
Wantrouw ook verzoeken om contante betalingen, om geld over te maken naar privérekeningen (in plaats van bedrijfsrekeningen), of om prepaid creditcards of cadeaubonnen te gebruiken. Dit zijn allemaal methoden die het voor u nagenoeg onmogelijk maken om uw geld terug te vorderen mocht het mis gaan.
Let eveneens op bij verzoeken om meerdere kleinere bedragen over te maken in plaats van één groot bedrag. Dit kan een tactiek zijn om onder antiwitwasmeldingsdrempels te blijven of om uw alertheid te verminderen.
Signaal 5: Torenhoge rendementen zonder risico – de ultieme illusie
Het vijfde en misschien wel duidelijkste signaal is de belofte die te mooi is om waar te zijn: hoge rendementen zonder enig risico.
In de wereld van beleggen bestaat er een fundamentele waarheid: rendement en risico gaan hand in hand. Wilt u kans maken op bovengemiddelde opbrengsten? Dan neemt u automatisch ook meer risico. Zelfs veilige beleggingen zoals staatsobligaties van stabiele landen kennen risico’s, al zijn die beperkt. Volledig risicoloze beleggingen met interessante rendementen bestaan simpelweg niet.
Ja, beleggen kan op langere termijn aantrekkelijkere opbrengsten genereren dan sparen. Historisch gezien leveren gediversifieerde aandelenportefeuilles over periodes van tien jaar of meer gemiddeld meer op dan spaarrekeningen. Maar dat gaat gepaard met schommelingen, met periodes waarin de waarde van uw portefeuille daalt, en met de mogelijkheid dat u verlies lijdt.
Wanneer iemand u verzekert dat u gegarandeerd rendement maakt zonder enig risico te lopen, liegt die persoon tegen u. Punt. Dit is het meest betrouwbare signaal van fraude.
Wees ook alert bij rendementsbeloftes die ver boven marktgemiddelden liggen. Als iemand beweert dat u zeker 15, 20 of zelfs 30 procent rendement per jaar zult maken, is dat bijna altijd te mooi om waar te zijn. Ter vergelijking: historisch gezien behaalden brede aandelenindexen gemiddeld rond de 7 tot 10 procent rendement per jaar, maar met aanzienlijke schommelingen tussen jaren.
Wat te doen bij twijfel?
Bent u benaderd met een beleggingsaanbod en herkent u één of meerdere van deze signalen? Handel dan niet overhaast. Enkele concrete stappen die u kunt nemen:
Raadpleeg de website van de FSMA (fsma.be) en controleer of de aanbieder een vergunning heeft. De toezichthouder biedt ook een meldpunt voor verdachte beleggingsaanbiedingen. Bespreek het aanbod met uw huisbankier of een onafhankelijk financieel adviseur voordat u beslist. Zoek online naar ervaringen van anderen met de aanbieder – vaak blijkt fraude al snel uit negatieve signalen van eerdere slachtoffers.
En onthoud: haast is bij beleggen zelden geboden. Serieuze beleggingskansen verdwijnen niet binnen 24 uur. Neem de tijd om een weloverwogen beslissing te nemen, ook al betekent dat dat u een ogenschijnlijke ‘kans’ laat passeren. Want wat lijkt op een gemiste kans, is in werkelijkheid vaak een ontweken valkuil.
